میان مردم عقل از هر چیز بهتر تقسیم شده است. چون هرکس بهره ی خود را از آن چنان تمام می داند که مردمانی که در هر چیز دیگر بسیار دیر پسندند از عقل بیش از آنکه دارند آرزو نمی کنند و گمان نمی رود همه در این راه کج رفته باشند بلکه باید آن را دلیل دانست بر اینکه قوه ی درست حکم کردن و تمیز خطا از صواب، یعنی خِرَد یا عقل طبعا در همه یکسان است و اختلاف آرا از این نیست که بعضی بیش از بعضی دیگر عقل دارند بلکه از آن است که فکر خود را به روش های مختلف بکار می برند و منظورهای واحد در نظر نمی گیرند، چون ذهن نیکو داشتن کافی نیست؛ بلکه اصل آن است که ذهن را درست به کار برند و نفوس، هر چه بزرگوار باشند همچنان که به فضایل بزرگ راه می توانند یافت به خطاهای فاحش نیز گرفتار می توانند شد و کسانی که آهسته میروند اگر همواره در راه راست قدم زنند از آنان که می شتابند و از راه راست دور می شوند بسی پیشتر می روند.

صفحه ی 69

** کتاب: گفتار در روش درست راه بردن عقل ** نویسنده: رنه دکارت ** مترجم: محمد علی فروغی ** نشر: مهر دامون **